Proloog

Als mensen horen dat ik naar Bhutan ga, volgen vaak de vragen: 'waar ligt dat?' en 'waarom wil je daar naar toe?' De eerste vraag kan ik makkelijk beantwoorden. Bhutan is een koninkrijk ter grootte van de Benelux en ligt op ongeveer 27 tot 28 graden noorderbreedte en 88 tot 92 graden oosterlengte, ingeklemd tussen India en Tibet tegen de zuidflanken van de Himalaya. Waarom Bhutan, is een ander verhaal. In ieder geval bestaat mijn interesse al sinds 1997 toen ik een tijdelijke expositie over het Land van de Donderdraak bezocht in het Museum voor Volkenkunde in Leiden. Maar ik moet ook al voor die tijd interesse hebben gehad, anders zou ik niet helemaal naar Leiden zijn gegaan, terwijl de rest van het museum gesloten was wegens een grootscheepse renovatie.
Wat mij trekt aan Bhutan is dat het een exotische bestemming is die nog maar door weinigen wordt bezocht, dat het er nog zeer authentiek is en dat het niet lang zal duren voordat grote veranderingen zich zullen voltrekken en het landje, dat tot het begin van de jaren zeventig hermetisch was afgesloten voor buitenlanders, zal worden meegetrokken in de vaart der volkeren. Nu al maken internet en mobiele telefonie een snelle opmars door, zodat inwoners niet langer verstoken blijven van informatie uit het buitenland. Ook gaan de grenzen steeds verder open, al is de toegang voor buitenlanders nog altijd aan strenge restricties gebonden. Bezoekers met de Indiase nationaliteit kunnen zonder visum de drie belangrijkste steden bezoeken, maar andere vreemdelingen komen het land alleen in op uitnodiging of met een toeristenvisum dat alleen verstrekt wordt als via een door de Bhutaanse overheid erkend reisbureau een volledig verzorgde reis wordt geboekt. Voor de prijs maakt het niet uit. Reizen in Bhutan kost buitenlanders standaard 200 dollar per dag. Groepen van boven de tien personen betalen 100 dollar per persoon per dag en alleengaanden, zoals ik, zijn 240 dollar per dag kwijt. Dat lijkt duur, maar je krijgt er wel volledige verzorging voor. Dus een auto met chauffeur en gids, hotelovernachtingen en maaltijden. Daar kwam bij dat de dollar laag stond toen ik boekte, waardoor de reissom beperkt bleef tot 173 euro per dag. Huur daar maar in een ander land een auto met chauffeur en gids en volpension hotelverzorging voor!
Het regelen van de reis leek mij aanvankelijk vrij simpel. Vooral omdat in Bhutan een bureau alles verzorgt. Op internet is redelijk makkelijk te vinden wat de belangrijkste bezienswaardigheden zijn en wanneer de zeer bezienswaardige culturele festivals plaatsvinden, dus het bepalen van een reisroute was niet moeilijk. Maar dan begint het feest. Uit het aanbod van vijfendertig door de staat erkende reisbureaus koos ik op basis van informatie uit de Lonely Planet voor Chhundu Travel and Tours en verstuurde ik mijn wensen per mail. Geen respons. Een week later probeerde ik het opnieuw, met het verzoek om te reageren. Drie dagen later kreeg ik een heel hartelijk mailtje terug. Dat viel al weer mee. Dat was weer geregeld, dacht ik. De communicatie per mail bleef echter moeizaam verlopen. In maart kreeg ik bericht dat ik eerst een vliegticket van Paro in Bhutan naar Delhi moest betalen. Bhutan is over land te bereiken, maar voor een toeristenvisum is het verplicht het land vliegend binnen te komen of vliegend te verlaten. Dit om de staatsluchtvaartmaatschappij Druk Air, die als enige in Bhutan mag landen, van voldoende inkomsten te voorzien. Het ticket was met 264 euro bijna net zo duur als mijn retourvlucht van Londen naar Delhi. Maar dat was nog niet het ergste. Eenvoudig betalen met een creditcard is er in Bhutan niet bij. Ik moest het geld overmaken naar een rekening van de National Bank of Bhutan bij de Citibank in New York. Een lastig klusje volgens mijn bank, omdat de Citibank geen IBAN heeft, wat voor buitenlandse betalingen wel vereist is. De bankbediende deed haar best en ik ging naar huis met een print van de betalingsopdracht op zak. Een week later informeerde ik bij Chhundu of het geld al binnen was gekomen. Helaas nog niet, maar het zou niet lang meer duren, was de reactie per mail. Ik probeerde er via de Citibank in New York achter te komen hoe lang zo'n transactie onderweg is, maar ik werd geen steek wijzer. Betalingen gaan via Swift, zei de nauwelijks verstaanbare New Yorkse. Ik kreeg een nummer en belde. Een dame die nog slechter te verstaan was, nam op. Ik kwam er niet uit. Ze verstond mij ook niet, dus stelde ik voor mijn vraag per mail voor te leggen. Het e-mail-adres dat zij mij opgaf bleek echter niet te kloppen. Ik besloot nog maar even af te wachten en anders via mijn eigen bank meer te weten te komen. Drie weken later had Chhundu het geld eindelijk binnen. Ik wist nu in ieder geval dat het werkt, voordat ik de totale reissom van ruim 2600 dollar overmaak. Ik kreeg mijn e-ticket per mail en kon verder gaan met plannen. Eerst kijken hoe ik zo goedkoop mogelijk naar India kon. Vanaf Schiphol bood Finnair de gunstigste prijs, maar dat was nog altijd rond de 800 euro. Bovendien waren de vliegtijden weinig aantrekkelijk. Ik had geen zin om 's nachts 2 uur aan te komen in Delhi. Maatschappijen met betere tijden, vond ik niet onder de 1200 euro.
De pond stond laag, dus ik ging eens kijken wat Britse reisbureau te bieden hadden. Dat was een heel ander verhaal. Ik kon voor minder dan 300 euro met Air India naar Delhi en nog op heel gunstige tijden ook. 10 uur 's avonds naar Delhi. Aankomst locale tijd ook ongeveer 10 uur. Terug dezelfde tijden. Dus 's nachts vliegen. Dat was prima. Ik boekte via het in India-reizen gespecialiseerde Ticketstoindia.com.
Het leek allemaal gesmeerd te gaan, totdat ik een mail ontving waaruit ik kon opmaken dat het toch ook weer niet zo makkelijk zou worden. Ik moest akkoord gaan met de offerte en door de paar dagen die ertussen zaten was het ticket weer 10 pond duurder geworden. Ik stemde maar in, anders zou het alleen maar nog duurder worden. De e-ticket liet echter op zich wachten. Ik mailde en mailde nog eens. Geen reactie. Ik werd al bang dat ik was opgelicht. Ik besloot maar te bellen. Gelukkig bleek mijn reservering bekend te zijn en een uur later ontving ik eindelijk een mail met in de bijlage mijn e-ticket. Twee enkeltjes Londen-Kolkata en Delhi-Londen waren aanzienlijk duurder dan een retourvlucht Londen-Delhi. Daarom koos ik voor het laatste en struinde ik Indiase websites af op zoek naar de goedkoopste manier om van Delhi in Kolkata te komen. Indigo Air bood een vlucht aan voor slechts 30 euro. Snel boeken dus. Ook dat ging niet zonder slag of stoot. Men wilde een kopie van de creditcard ontvangen en er werd expliciet op gewezen dat ik dezelfde creditcard moest laten zien bij het inchecken. Dit om fraude met gestolen creditcard-gegevens tegen te gaan. Verder liep het wel voorspoedig, zodat ik mijn vluchten eindelijk geregeld had.
De volgende stap was het boeken van treinreizen en hotels. De Indiase spoorwegen hebben een website die vergelijkbaar is met een gemiddelde Oosterse bazaar. Een overvloed aan informatie, behalve wat je zoekt en een structuur die eveneens vergelijkbaar is met een bazaar. Treinen die op de ene pagina stonden aangekondigd, bleken op een ander deel van de website niet te bestaan. Hoe een ticket geboekt moest worden was al helemaal een raadsel. Uiteindelijk wist ik dat deel van de site te vinden, maar toen bleken de treinen die ik moest hebben weer niet te bestaan. Het was om gek van te worden. Ik stuurde een mail met mijn wensen naar de klantenservice en kreeg twee dagen later een mail met instructies. Zoals ik al verwacht had, werkten die instructies niet. Op een Engelse website las ik dat ik niet de enige was die niets van de website van de Indiase spoorwegen snapt, maar er werd ook gewezen op de site van Cleartrips.com. Dat was een verademing. Tegen een minimale commissie, kan je snel en eenvoudig treinkaartjes bestellen die per creditcard betaald worden en per mail worden opgestuurd. Alle treinen die ik moest hebben, bleken gewoon te bestaan, al was de trein van Kolkata naar Siliguri door al het gedoe met de Indiase spoorwegen intussen volgeboekt. Ik kon wel een waitinglist-ticket boeken. Dat heb ik maar gedaan voor zowel de luxe klasse als de goedkoopste sleeper-klasse. In de luxe klasse waren er negen personen voor mij, maar voor de goedkoopste klasse kreeg ik twee weken later toch een bevestiging. Ik hoopte nog voor de luxe klasse in aanmerking te komen, maar in ieder geval kon ik met de trein mee. Het alternatief was een slopende busreis geweest.
Van de hotels kwam alleen het Sheela in Agra, pal naast de Taj Mahal, heel snel met een reactie. Ik had een mail gestuurd, omdat het reserveren via internet niet werkte. Bij de overige hotels, in Delhi en Kolkata, kon ik eveneens via internet reserveren, maar hier volgde geen reactie op. Uiteindelijk heb ik maar gebeld en de reservering per mail bevestigd, met het verzoek een herbevestiging te sturen. Dat ging uiteindelijk goed, zodat ik het Indiase deel praktisch voor elkaar had. Alleen nog een hotel in en vervoer naar Jaigaon aan de Bhutaanse grens regelen, maar dat ging ook voorspoedig. Het was goed dat ik maanden van tevoren aan de voorbereidingen begonnen was, want ik heb die tijd hard nodig gehad. Bovendien scheelt vroeg boeken bij de vluchten veel geld.
Het belangrijkste moest echter nog gebeuren. Een bevestiging van mijn reisplannen in Bhutan en de betaling daarvan. Ik drong weken aan op een factuur, maar Chhundu had er bepaald geen haast mee. Was mijn visum nu geregeld? Geen reactie. Weer mailen. Nee, het was nog niet geregeld, maar het zou wel in orde komen. Het zal me toch gebeuren dat ik geen visum krijg. Weer mailen. Uiteindelijk heb ik maar de telefoon gepakt en kreeg ik zowaar directrice Sonam Chhundu van het reisbureau aan de lijn. Zij vertelde dat zij druk bezig was om alles te regelen en leek er weinig begrip voor te hebben dat ik mij intussen zorgen begon te maken. Ik was dan ook pas vijf maanden bezig met het bureau en had nog maar liefst een maand te gaan voordat ik zou vertrekken. Dus wat maakte ik mij druk. Eindelijk kwam de factuur. 11 maal 240 dollar plus twintig dollar voor het visum. Ik maakte het bedrag direct de volgende dag over via de bank, omdat ik intussen uit ervaring wist dat het enige tijd kon duren, voordat het in Bhutan was.
Een week later besloot ik maar eens te informeren waar het reisplan bleef en of het geld al was aangekomen. Het reisplan was nog niet klaar en het geld was er ook nog niet. Weer Citibank in New York gebeld met net zoveel effect als de eerste keer. Weer een week later was het geld er nog niet. Het was intussen september. Nog een ruime week voor mijn vertrek. Ik besloot de National Bank van Bhutan te bellen. Al een uur later kreeg ik een mail dat het geld dat ik 17 augustus had overgemaakt, op 19 augustus was aangekomen, maar dat Chhundu het nog niet geclaimd had. Ik stuurde de mail van de bank door naar Chhundu met het vriendelijke verzoek nu toch het een en ander een beetje te bespoedigen. Twee dagen later volgde een heel verheugend mailtje, dat 'zojuist' het geld was gearriveerd en dat ik de volgende dag het reisplan zou ontvangen. Uiteraard gebeurde dat niet. Weer bellen, want mailen had weinig zin, wist ik intussen. Vier dagen voor vertrek, kwam het reisplan binnen. Het week nogal af van mijn eigen voorstel, dus gelijk weer mailen. Nu kreeg ik ineens wel snel een reactie. Mijn plan had nogal wat nadelen en ik had voor twee festivals gekozen waarbij je er bij een niet mag fotograferen, terwijl de ander veel minder interessant was dan het festival dat Chhundu in gedachte had. Maar als ik mijn oorspronkelijke route wilde volgen, kon dat ook nog wel. Ik besloot maar te vertrouwen op de ervaring van Chhundu. In zo'n twaalf mailtjes binnen één uur, kwamen we uiteindelijk tot een akkoord. Twee dagen voor vertrek volgde zelfs nog het visum. Ik weet niet of Chhundu nu een slecht reisbureau is, of dat hun manier van werken normaal is in Bhutan. Sonam is wel heel vriendelijk en ze zullen de hoge waardering in de Lonely Planet niet zomaar hebben gekregen. Ik dacht er nog op tijd aan om mijn vlucht naar Delhi te herbevestigen, anders was ik in Heathrow gestrand. Uiteraard was Ticketstoindia.com vergeten mij hierop te wijzen.
Mijn bagage had ik al twee weken van tevoren willen inpakken, maar dat gebeurde pas de laatste dag voor mijn vertrek. Nog een laatste middag samen met het gezin en dan om half vijf 's middags naar Schiphol. Het avontuur kon beginnen.